Toạ đàm: “Giá trị lịch sử văn hoá di tích chùa Thôn Đông Trạch”

Chiều ngày 27/01/2026, UBND xã Nam Phù (TP. Hà Nội) đã phối hợp cùng các cơ quan ban ngành, Viện nghiên cứu, các chuyên gia tổ chức toạ đàm với chủ đề: “Giá trị lịch sử văn hoá di tích chùa Thôn Đông Trạch”, tại UBND xã.

Về phía GHPGVN có: Thượng toạ Thích Trí Như – Ủy viên thường trực BTS GHPGVN TP. Hà Nội, Phó trưởng Ban Giáo dục Phật giáo GHPGVN thành phố; Thượng toạ Thích Minh Chính – Phó Trụ trì chùa Yên Phú (Hà Nội); cùng chư Tăng, Ni các tự viện trên địa bàn.

Tọa đàm có sự tham dự của: PGS.TS Chu Văn Tuấn – Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học; PGS.TS Vương Thị Hường – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Tổng Biên tập Tạp chí Hán Nôm; PGS.TS Nguyễn Thị Phương Chi – Viện Sử học, Viên Hàn lâm Khoa học Việt Nam; Th.S Trịnh Văn Khoa – Viện trưởng Viện Văn hoá Tôn giáo tín ngưỡng Việt Nam; Bà Phạm Bảo Khánh – Trưởng phòng Nghiệp vụ 2, Sở Dân tộc và Tôn giáo TP. Hà Nội; cùng đại diện sở, ban, ngành các cấp và nhân dân địa phương.

Đại diện xã gồm: Bà Nguyễn Thị Thu Huyền – Phó Bí thư, Chủ tịch UBND xã Nam Phù; Ông Nguyễn Văn Sung – UV Ban thường vụ, PCT UBND xã Nam Phù; Ông Hoàng Thanh Tâm – Đảng Uỷ viên – Trưởng phòng Văn hoá Xã hội xã Nam Phù.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Văn Sung nhấn mạnh: thời gian qua, xã Nam Phù đặc biệt quan tâm đến công tác bảo tồn, trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử – văn hóa nhằm phát huy giá trị di sản. Việc tổ chức tọa đàm là dịp quan trọng để nhận diện, làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc của chùa Đông Trạch trên cơ sở các chứng tích, tư liệu khoa học, từ đó đề xuất giải pháp bảo tồn và phục dựng di tích trong thời gian tới.

Buổi tọa đàm tiếp nhận 6 tham luận với các chủ đề về: Giá trị lịch sử Di tích của chùa Đông Trạch – Một số nhận xét bước đầu về cuốn gia phả họ Lưu của PGS.TS Chu Văn Tuấn; Vai trò Phật giáo trong lịch sử, truyền thống văn hoá tôn giáo ở Việt Nam: Trường hợp chùa Đông Trạch thế kỷ XVII-XVIII của TS. Trương Thuý Trinh; Một vài suy nghĩ về ngôi chùa thôn Đông Trạch xã Nam Phù của TS. Nguyễn Văn Quý; Dư hương của Phật giáo ở Đông Trạch của TS. Phạm Văn Tuấn; Chùa Đông Trạch qua tư liệu khảo sát khảo cổ học của nhóm tác giả Phạm Văn Triệu và Trần Ngọc Thiều; Khoa cúng Đệ tam Tổ Trí Thuỷ Thiền Sư của Thượng toạ Th.S Thích Minh Chính.

Các tham luận cho thấy cách tiếp cận thống nhất, dựa trên khảo cứu hệ thống hiện vật khảo cổ (như trụ đá, gốm men), tư liệu văn bản cổ, khoa cúng tại chùa Tam Huyền Sùng Phúc, chùa Bằng – Linh Tiên Tự, cùng gia phả dòng họ Lưu. Những nguồn tư liệu này làm rõ mối quan hệ truyền thừa giữa hai vị Hòa thượng Trí Thủy và Trí Điển, đồng thời khẳng định sự tồn tại của chùa Đông Trạch trong giai đoạn từ thế kỷ XVII đến XX, dưới thời Lê Trung Hưng và triều Nguyễn. Trên cơ sở đó, có thể xác định tại thôn Đông Trạch từng tồn tại một quần thể di tích Đình – Đền – Chùa, là trung tâm sinh hoạt Phật giáo của cộng đồng dân cư, nơi có sự hiện diện và dẫn dắt tu học của các vị danh Tăng. Do tác động của thiên tai, đặc biệt là trận lũ năm 1773, quần thể di tích này đã bị cuốn trôi, hiện chỉ còn lại các dấu tích khảo cổ quanh khu vực đầm Chùa.

Việc tập hợp các tư liệu khảo cổ, lịch sử, tư tịch và dấu ấn tu hành của các thiền sư, cùng ý kiến đóng góp của các nhà khoa học và nhân dân địa phương, đã tạo lập cơ sở khoa học vững chắc, minh chứng cho sự hiện diện của chùa Đông Trạch trong dòng chảy lịch sử.

Phát biểu tại tọa đàm, Thượng tọa TS. Thích Trí Như cho biết, theo dã sử, vùng Thanh Trì xưa có tên Long Đàm, trong đó Đông Trạch là địa danh cổ. Nhiều bậc cao Tăng ngày xưa cũng từng nhắc tới sự hiện diện của ngôi chùa Đông Trạch trong các tư liệu của Phật giáo Thanh Trì. Thượng toạ bày tỏ mong muốn các đơn vị, các chuyên gia, nhà nghiên cứu và nhân dân cùng cố gắng chung tay phục dựng di tích, gìn giữ giá trị truyền thống với tinh thần “không có cổ thì không có kim”.

Tọa đàm cũng ghi nhận nhiều chia sẻ tâm huyết của nhân dân, các nhà khoa học và chuyên gia; không chỉ dừng lại ở các ý kiến đóng góp mang tính chuyên môn mà còn là những ký ức, trải nghiệm thực tế của những người từng trực tiếp chạm tay vào các dấu tích xưa. Qua đó, các đại biểu bày tỏ tâm nguyện và sự khát ngưỡng về nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo tại địa phương, mong muốn phục hồi không gian tâm linh làm nơi sinh hoạt cộng đồng, lưu dấu và tri ân các bậc tiền nhân, đồng thời đáp ứng nhu cầu gắn kết đời sống tâm linh của nhân dân trong khu vực.

Đại diện Sở Dân tộc và Tôn giáo - bà Phạm Bảo Khánh đã đưa ra ý kiến đóng góp, các tư liệu khoa học đã cho thấy cơ sở xác thực về sự tồn tại của chùa Đông Trạch. Trên cơ sở nguyện vọng chính đáng của nhân dân, cơ quan quản lý nhà nước sẽ xem xét, tạo điều kiện theo đúng quy định pháp luật khi địa phương hoàn thiện hồ sơ, đề xuất.

Chùa Đông Trạch hiện nằm trong danh mục điểm được đề xuất xem xét quy hoạch theo báo cáo rà soát hệ thống cơ sở tôn giáo của huyện Thanh Trì nộp lên UBND TP năm 2024. 

Sở Dân tộc và Tôn giáo sẽ ủng hộ và tạo điều kiện ở góc độ nhu cầu nguyện vọng chính đáng để phát triển địa phương, cơ sở tôn giáo và thiết chế văn hoá là trung tâm văn hoá cộng đồng, nhằm phát triến giá trị văn hoá du lịch tâm linh. 

Bế mạc tọa đàm, PGS.TS. Chu Văn Tuấn đánh giá cao các tham luận và ý kiến thảo luận đa chiều, tiếp cận từ khảo cổ học, lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng dân gian và đời sống tâm linh cộng đồng. Trên cơ sở đó, những tư liệu nghiên cứu và dấu tích hiện còn đã góp phần củng cố cơ sở khoa học khẳng định chùa Đông Trạch từng tồn tại, gắn với hai vị thiền sư dòng họ Lưu.

PGS.TS Chu Văn Tuấn đề nghị chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát, trao đổi thẳng thắn các vấn đề về đất đai, địa giới, bảo tồn và tu bổ di tích; đồng thời tập hợp ý kiến nhân dân, tạo sự đồng thuận cộng đồng, làm nền tảng cho việc quy hoạch, phục dựng chùa Đông Trạch trong thời gian tới, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa – tâm linh truyền thống của địa phương.

Thực hiện: Minh Nguyệt, Vũ Long