Khám phá ngôi chùa Khmer có "bảo tàng tự nguyện" độc nhất miền Tây

Chùa Khmer Peam Buôl Thmây ở Sóc Trăng gây ấn tượng với kiến trúc rực rỡ như cung điện và 'bảo tàng tự nguyện' lưu giữ hàng trăm cổ vật Khmer.

Kiến trúc Khmer - Thái giao thoa

Chùa Khmer Peam Buôl Thmây được xây dựng năm 1964, tọa lạc tại phường Sóc Trăng, thành phố Cần Thơ (trước đây là thành phố Sóc Trăng, Sóc Trăng). Ấn tượng của du khách khi đến đây là ngôi chùa nguy nga như cung điện và sở hữu một "bảo tàng tự nguyện". Hàng trăm cổ vật gắn liền với đời sống đồng bào Khmer lưu giữ tại đây đều do người dân tự nguyện dâng tặng.

Chùa Peam Buôl Thmây được phối màu chủ đạo vàng - trắng, điểm xanh nõn chuối, tạo nên vẻ uy nghi nhưng vẫn thanh thoát. Các chi tiết trang trí rất đa dạng về kỹ thuật, như chạm nổi, chạm chìm, đổ khuôn xi măng và tô đắp thủ công.

Để có diện mạo hiện nay, nhà chùa đã nghiên cứu nhiều mô hình kiến trúc từ Ấn Độ, Thái Lan, Lào, Campuchia, Myanmar… Sau quá trình lấy ý kiến chư tăng và phật tử, phương án xây dựng theo phong cách Thái Lan được lựa chọn, vừa mới lạ vừa giữ được tinh thần văn hóa Khmer.

Riêng sala (khu sinh hoạt chung) của chùa được khởi công tháng 10.2016, hoàn thành sau 14 tháng, đúng dịp Tết Nguyên đán Mậu Tuất 2018. Công trình mang nét thanh thoát, trang nhã với tông trắng chủ đạo, họa tiết nhũ vàng tinh tế, tạo nên không gian trang nghiêm nơi cửa Phật.

Tiếp đó, khu tăng xá 3 tầng được xây dựng, hoàn thành và đưa vào hoạt động dịp Tết Nguyên đán 2021. Tòa nhà thiết kế hài hòa từ cột, cầu thang, hành lang đến trần và vách tường, trang trí nhiều tranh ảnh, biểu tượng mang dấu ấn Phật giáo Thái Lan và Khmer Nam bộ.

Những hình rồng uốn lượn mềm mại dọc hành lang và mái chùa tạo điểm nhấn thị giác nổi bật. Bên trong sala, không gian bài trí giản dị, tôn trí tượng Phật Thích Ca theo phong cách tạo hình Phật giáo Thái Lan.

Ngôi chính điện vừa hoàn thiện cuối năm 2024 và gây ấn tượng bởi cặp rồng dài gần 30 m uốn lượn ôm trọn công trình. Trong tiếng Khmer, rồng gọi là Neak, linh vật mang ý nghĩa đặc biệt trong văn hóa, tín ngưỡng Phật giáo Khmer, gắn với sự tích Đức Phật và biểu trưng cho mưa thuận gió hòa.

Để tạo nên cặp rồng này, nhà chùa thuê nghệ nhân cùng nhiều thợ phụ thi công. Phần khung uốn bằng sắt, phủ xi măng bên ngoài. Thợ phụ đảm nhận phần đắp thô, còn các chi tiết tinh xảo như vảy, hoa văn, tạo hình và sơn hoàn thiện đều do nghệ nhân trực tiếp thực hiện.

Đầu năm 2026, phòng trụ trì được hoàn thiện, trở thành điểm nhấn nổi bật trong tổng thể kiến trúc của chùa. Công trình gây ấn tượng với phong cách Thái đặc trưng, thể hiện qua những đường nét hoa văn tinh xảo.

"Bảo tàng tự nguyện" trong ngôi chùa Khmer

Bên cạnh kiến trúc tráng lệ, điểm đặc biệt nhất của chùa là gian nhà sàn gỗ mang đậm phong cách Khmer truyền thống. Đây chính là "bảo tàng tự nguyện" do đại đức Đinh Hoàng Sự, trụ trì chùa, dựng nên để lưu giữ các hiện vật cổ do người dân dâng tặng.

"Bảo tàng tự nguyện" hiện lưu giữ hơn 200 hiện vật, chủ yếu là đồ sinh hoạt và nông cụ, đồ đồng gắn với đời sống người Khmer xưa. Từ cối xay lúa, cối giã cốm dẹp, lưỡi hái, liềm, bừa, cào răng lược… đến các dụng cụ bắt cá đặc trưng vùng sông nước Nam bộ đều được gìn giữ nguyên vẹn.

Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ những phương tiện vận chuyển đặc trưng như xe bò, xe ngựa do người dân vùng Bảy Núi hiến tặng, những "chứng nhân" một thời của đời sống nông nghiệp miền Tây.

Đại đức Đinh Hoàng Sự chia sẻ: "Ban đầu, tôi chỉ sưu tầm vài vật dụng cũ làm kỷ niệm. Sau đó, phật tử thấy đồ xưa dễ hư hỏng nên tự nguyện mang đến chùa. Nhờ vậy, số lượng hiện vật ngày càng nhiều".

Không đơn thuần là nơi trưng bày, "bảo tàng tự nguyện" còn mang ý nghĩa bảo tồn văn hóa Khmer. Đây là không gian để thế hệ trẻ tìm hiểu đời sống lao động của cha ông, đồng thời là nguồn tư liệu quý cho học sinh, sinh viên nghiên cứu văn hóa dân tộc.

Theo trụ trì chùa Peam Buôl Thmây, mục tiêu lớn nhất của công trình là lưu giữ ký ức cộng đồng, đồng thời hướng đến phát triển du lịch văn hóa. Du khách đến đây không chỉ chiêm bái mà còn có cơ hội khám phá nếp sống, sinh hoạt của người Khmer xưa.

Theo Báo Thanh Niên.