Đà Nẵng: Hội thảo khoa học quốc gia về nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương

PSO - Ngày 15/5/2026, tại thành phố Đà Nẵng, Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương” đã diễn ra trang trọng với sự tham dự của chư Tôn đức Giáo hội Phật giáo Việt Nam, các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu văn hóa – lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc cùng đông đảo đại biểu Trung ương và địa phương.

Hội thảo do Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp với UBND thành phố Đà Nẵng, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cùng Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức; Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN là đơn vị trực tiếp thực hiện.

Sự kiện nhằm nhìn nhận toàn diện các giá trị lịch sử, văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật và khảo cổ của Phật viện Đồng Dương – trung tâm Phật giáo lớn và tiêu biểu của Vương quốc Champa xưa; đồng thời tạo diễn đàn để các nhà quản lý, học giả và giới nghiên cứu cùng trao đổi, đề xuất các giải pháp thiết thực trong công tác bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh hiện đại gắn với định hướng phát triển văn hóa bền vững và chuyển đổi số.

Phật viện Đồng Dương được xây dựng vào cuối thế kỷ IX dưới triều vua Indravarman II, từng là một trong những trung tâm Phật giáo Đại thừa quan trọng bậc nhất Đông Nam Á. Dù trải qua nhiều biến động lịch sử và phần lớn kiến trúc không còn nguyên vẹn, nhưng những dấu tích còn lại vẫn mang giá trị đặc biệt về lịch sử, mỹ thuật, tôn giáo và khảo cổ học. Không chỉ là biểu tượng rực rỡ của nghệ thuật Phật giáo Champa, Phật viện Đồng Dương còn phản ánh quá trình giao lưu văn hóa, tiếp biến tôn giáo và sự phát triển của Phật giáo trong dòng chảy văn hóa dân tộc.

Về phía Trung ương và Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Hội thảo hân hạnh đón tiếp: Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Thượng tọa Thích Đức Thiện, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Trị sự GHPGVN; Hòa thượng Thích Khế Chơn, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương; Hòa thượng Thích Huệ Thông, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Kiểm soát Trung ương GHPGVN; ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế; ông Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cùng đại diện các cơ quan Trung ương, chư Tôn đức giáo phẩm, Tăng Ni và đại biểu các Ban chuyên môn của Giáo hội.

Về phía lãnh đạo thành phố Đà Nẵng có ông Võ Công Chánh, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng Ban Nội chính Thành ủy; ông Đoàn Ngọc Hùng Anh, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND thành phố; bà Nguyễn Thị Anh Thi, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND thành phố; ông Quảng Văn Ngọc, Thành ủy viên, Trưởng Ban Văn hóa – Xã hội HĐND thành phố; bà Trương Thị Hồng Hạnh, Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố cùng đại diện các sở, ban, ngành, hội đoàn thể trên địa bàn.

Ngoài ra, Hội thảo còn có sự hiện diện của đại diện các cơ quan ngoại giao tại Đà Nẵng; các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa, du lịch, quy hoạch kiến trúc; giảng viên, sinh viên cùng đông đảo cơ quan báo chí Trung ương và địa phương.

Trong không khí trang nghiêm và trọng thị, nhân dịp Hội thảo, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã gửi lẵng hoa chúc mừng đến UBND thành phố Đà Nẵng. Hòa thượng Thích Khế Chơn đại diện Giáo hội trao tặng lẵng hoa và bà Nguyễn Thị Anh Thi đại diện lãnh đạo thành phố đón nhận, thể hiện tinh thần đồng hành giữa Giáo hội Phật giáo Việt Nam và chính quyền trong công tác bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

Ban Chủ trì Hội thảo gồm: TS Đặng Xuân Thanh; Hòa thượng Thích Đức Thiện; bà Nguyễn Thị Anh Thi và bà Trương Thị Hồng Hạnh.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, bà Nguyễn Thị Anh Thi nhấn mạnh Phật viện Đồng Dương là di sản đặc biệt không chỉ của miền Trung mà còn của lịch sử văn hóa Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di tích không chỉ mang ý nghĩa gìn giữ ký ức lịch sử mà còn góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa, du lịch và giáo dục truyền thống cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Tiếp đó, Hòa thượng Thích Đức Thiện thay mặt Trung ương GHPGVN phát biểu chào mừng Hội thảo, khẳng định vai trò của Phật viện Đồng Dương như một trung tâm hoằng pháp và giáo dục Phật giáo lớn trong lịch sử Champa. Hòa thượng cho rằng việc phục dựng, bảo tồn và phát huy giá trị di tích cần được thực hiện trên tinh thần khoa học, khách quan và tôn trọng các giá trị nguyên gốc.

Trong phần báo cáo đề dẫn, TS.Đặng Xuân Thanh đã định hướng nhiều nội dung quan trọng cho các phiên thảo luận, đặc biệt nhấn mạnh việc tiếp cận liên ngành giữa khảo cổ học, văn hóa học, lịch sử, kiến trúc, công nghệ số và nghiên cứu Phật học nhằm xây dựng các giải pháp toàn diện cho công tác bảo tồn Phật viện Đồng Dương trong giai đoạn mới.

Hội thảo diễn ra sôi nổi với nhiều tham luận có giá trị học thuật và thực tiễn cao. PGS.TS Đặng Văn Bài trình bày tham luận “Bảo tồn Phật viện Đồng Dương dưới góc nhìn văn hóa học và di sản học”, đề cập đến hướng tiếp cận bảo tồn bền vững, hài hòa giữa di sản vật thể và phi vật thể.

PGS.TS Bùi Minh Trí, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh thành trình bày tham luận “Nghiên cứu giải mã hình thái kiến trúc và phục dựng 3D Phật viện Đồng Dương: từ tư liệu khảo cổ học đến hành trình hồi sinh di sản”, nhấn mạnh vai trò của tư liệu khảo cổ học Pháp giai đoạn 1901–1902 trong việc tái hiện không gian kiến trúc cổ bằng công nghệ hiện đại.

Hòa thượng Thích Thọ Lạc, Ủy viên Ban Thường trực Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN trình bày tham luận “Suy nghĩ về việc phục dựng nghi thức hành trì kinh điển Đại thừa tại di tích Phật viện Đồng Dương theo truyền thống Phật giáo Việt Nam trong xu hướng bảo tồn di sản phi vật thể”, qua đó nhấn mạnh vai trò của đời sống tâm linh trong việc phục hồi giá trị di sản.

Thượng tọa TS.Thích Phước Đạt, Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự, Phó Ban Thường trực Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM trình bày tham luận “Phật viện Đồng Dương – Trung tâm hoằng pháp và giáo dục của Vương quốc Champa”, làm rõ vai trò của Phật viện như một trung tâm đào tạo tăng tài và truyền bá Phật giáo trong lịch sử khu vực.

Đặc biệt, Giáo sư Lê Mạnh Thát với tham luận “Phật viện Đồng Dương và nguồn gốc của nó” đã cung cấp nhiều luận cứ giá trị từ văn bia và thư tịch cổ, góp phần làm sáng tỏ lịch sử hình thành và phát triển của Phật viện Đồng Dương.

PGS.Ngô Văn Doanh trình bày tham luận “Những hình khắc về cuộc đời Đức Phật trên khối bệ nhỏ ở Vihara của Phật viện Đồng Dương”, qua đó khẳng định giá trị độc đáo của nghệ thuật điêu khắc Phật giáo Champa trong dòng chảy mỹ thuật Đông Nam Á.

Phiên buổi chiều tiếp tục với nhiều tham luận chuyên sâu về quy hoạch, công nghệ số và định hướng bảo tồn di sản. GS.TS Trương Quốc Bình trình bày tham luận “Kiến giải về bảo tồn khu di tích Phật viện Đồng Dương”, đề xuất nhiều định hướng mang tính chiến lược đối với công tác bảo tồn lâu dài.

Thượng tọa TS.Thích Trung Định trình bày tham luận “Giá trị nghệ thuật của tượng pháp ở Phật viện Đồng Dương – Di sản vô giá của Phật giáo Việt Nam”, làm nổi bật giá trị mỹ thuật và tâm linh của hệ thống tượng pháp Champa.

ThS.KTS Đặng Khánh Ngọc, Viện trưởng Viện Bảo tồn Di tích trình bày tham luận “Định hướng quy hoạch bảo tồn khu di tích quốc gia đặc biệt Phật viện Đồng Dương”, nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn tổng thể gắn với phát triển bền vững và phát huy giá trị văn hóa cộng đồng.

Đáng chú ý, tham luận của TS.Phan Thanh Hải về “Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và phát huy giá trị di tích Phật viện Đồng Dương” đã mở ra nhiều hướng tiếp cận mới như số hóa dữ liệu, tái hiện không gian kiến trúc bằng công nghệ thực tế ảo, thực tế mở rộng và trí tuệ nhân tạo trong công tác nghiên cứu, lưu trữ và quảng bá di sản.

TS.KTS Đinh Nam Đức trình bày tham luận “Phân tích về việc xây dựng cơ sở dữ liệu và khung phương pháp luận trong phỏng dựng số Phật viện Đồng Dương”, nhấn mạnh vai trò của dữ liệu khoa học và trí tuệ nhân tạo trong công tác phục dựng di sản số.

Hội thảo cũng dành thời gian cho các phiên thảo luận mở với sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu và chuyên gia. Nhiều ý kiến tâm huyết tập trung vào việc nhận diện giá trị tổng thể của Phật viện Đồng Dương, đồng thời đề xuất cơ chế phối hợp giữa Giáo hội, chính quyền, giới khoa học và cộng đồng trong công tác bảo tồn, phục dựng và phát huy di sản một cách bền vững.

Phát biểu tổng thuật và bế mạc Hội thảo, bà Trương Thị Hồng Hạnh khẳng định Hội thảo đã đạt được nhiều kết quả quan trọng cả về phương diện khoa học lẫn thực tiễn. Các tham luận và ý kiến đóng góp sẽ là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng chiến lược nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt Phật viện Đồng Dương trong thời gian tới.

Hội thảo khép lại trong tinh thần khoa học, trách nhiệm và đồng thuận cao, góp phần khẳng định giá trị to lớn của Phật viện Đồng Dương trong lịch sử Phật giáo Việt Nam và văn hóa Champa, đồng thời mở ra nhiều triển vọng mới trong hành trình bảo tồn và hồi sinh một di sản đặc biệt của dân tộc.

Sau đây là một số hình ảnh được ghi nhận:

Thực hiện: Sư cô Liên Thảo